Het Groene Boekje.

Wat is het Groene Boekje?

De officiële naam is Woordenlijst Nederlandse Taal. Het boek bestaat uit twee delen:

• de Leidraad: een uitleg van de officiële spellingregels, van tussenklanken en hoofdletters tot het koppelteken, het trema en de apostrof;
• de woordenlijst zelf: tienduizenden trefwoorden met hun officiële spelling.

Bij de trefwoorden staat grammaticale informatie die je nodig hebt om ze goed te spellen, zoals het lidwoord en het meervoud van een zelfstandig naamwoord en de verleden tijd en het voltooid deelwoord van een werkwoord. Het Groene Boekje is geen woordenboek: betekenissen staan er in principe niet in, alleen een korte omschrijving waar dat nodig is om woorden uit elkaar te houden. Voor betekenissen gebruik je een woordenboek als Van Dale; zie ook woordenschat.

Wie bepaalt wat erin staat?

De officiële spelling wordt vastgesteld door het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie, de verdragsorganisatie van Nederland, Vlaanderen en Suriname. In Nederland verplicht de Spellingwet (2005, in werking sinds 2006) de overheid, het door de overheid bekostigde onderwijs en wettelijk geregelde examens om de officiële spelling te gebruiken; in Vlaanderen regelt een decreet van de Vlaamse overheid hetzelfde. Voor bedrijven, kranten en particulieren is de officiële spelling niet verplicht, al volgen de meeste haar wel.

Nieuwe woorden komen in de Woordenlijst als ze in het taalgebruik zijn ingeburgerd en hun spelling vragen oproept. De spelling van een nieuw woord wordt afgeleid uit de bestaande regels; een nieuwe editie verandert die regels dus niet vanzelf.

Waarom groen?

De bijnaam komt simpelweg van de kleur van de kaft. Al de zevende druk (1914) van de woordenlijst van De Vries en Te Winkel verscheen in een groene kaft, en ook de Woordenlijst van de Nederlandse taal van 1954 was groen. Sindsdien heet de officiële woordenlijst in de volksmond het Groene Boekje. Het „Witte Boekje“ van het Genootschap Onze Taal is naar dezelfde logica genoemd (zie hieronder).

De edities op een rij

Voor de nieuwe editie noemde de Taalunie als voorbeelden onder meer extra Engelse leenwoorden (AI, deleten, to do), woorden uit maatschappelijke ontwikkelingen (genderneutraal, mansplaining) en internettaal (breinrot, spoileralert). Een volledig overzicht van de spellinghervormingen sinds 1550 staat op de pagina geschiedenis van de spelling.

Woordenlijst.org: de online versie

Op woordenlijst.org staat de volledige officiële Woordenlijst gratis online. De online lijst bevat veel meer woorden dan het boek en wordt regelmatig, ongeveer twee keer per jaar, aangevuld met nieuwe woorden. Daarom is de website voor de meeste gebruikers de eerste plek om de spelling op te zoeken; de verkoop van het gedrukte boekje is sinds 2015 sterk gedaald.

Voor vragen die de Woordenlijst niet beantwoordt, zoals zinsbouw, stijl of de spelling van een woord dat er (nog) niet in staat, is er taaladvies.net, de taaladviesdienst van de Taalunie en haar partners.

Groene Boekje en Witte Boekje

Na de herziening van 2005 bracht het Genootschap Onze Taal in 2006 het Witte Boekje uit, met de „witte spelling“. Die volgde in grote lijnen de officiële regels, maar liet schrijvers meer vrijheid, vooral bij de tussen-n en het koppelteken. Een eerdere versie was in 1998 verschenen als Spellingwijzer Onze Taal; in 2015 kreeg het boek die naam terug.

Een aantal kranten en omroepen gebruikte jarenlang de witte spelling. De meeste zijn inmiddels teruggekeerd naar de officiële („groene“) spelling, onder meer Trouw (2021), de NOS (2023) en de Volkskrant (2024). In het onderwijs en bij de overheid geldt altijd de groene spelling.

Vijf spellingvragen die vaak worden opgezocht

Dennenbomen of dennebomen?

Dennenbomen. Het eerste deel (den) heeft alleen een meervoud op -en (dennen), dus schrijf je een tussen-n. Hetzelfde geldt voor pannenkoek en paardenbloem.

Wanneer schrijf je een tussen-s?

Als je hem uitspreekt: stadsmuur, rijksoverheid, dorpsstraat, maar stadhuis. De Woordenlijst geeft per woord de officiële vorm.

Veelal of veel al?

Veelal („meestal“) schrijf je aaneen.

En/of met of zonder spaties?

Tussen losse woorden zet je de schuine streep zonder spaties: en/of, leerlingen/studenten. Staan er woordgroepen aan weerszijden, dan zijn spaties rond de streep gebruikelijk.

Hoofdletter bij talen en dagen?

Namen van talen en volken krijgen een hoofdletter (Nederlands, Fries, Vlamingen); dagen en maanden niet (maandag, oktober).

Veelgestelde vragen