Juryrapport 2025 en alle genomineerden.

Van Dale en het Genootschap Onze Taal kozen op 16 januari prompt-literatuur als Woord van het Jaar 2025 voor Nederland. Het gaat om de literaire tak van de bredere „promptcultuur“: teksten, essays en gedichten die ontstaan uit een expliciete opdracht aan een generatief taalmodel en die vervolgens redactioneel worden uitgewerkt. In Vlaanderen koos de VRT-jury voor hitteakkoord, het bijnaamwoord voor het klimaatpakket dat de Federale Regering in juli 2025 heeft gesloten. Twee winnende woorden — zeer verschillend van karakter, elk representatief voor wat in hun taalgebied speelde.

Top-5 Nederland (stemmenaandeel)

1. prompt-literatuur — 22,4 %
2. schildpaddepressie — 14,8 %
3. voetstukvragen — 11,9 %
4. algo-angst — 10,3 %
5. bezinningseconomie — 7,6 %

Top-5 Vlaanderen (stemmenaandeel)

1. hitteakkoord — 19,7 %
2. klimaatwissel — 15,3 %
3. boerenbond-blues — 12,1 %
4. nog-veel-te-redden — 9,4 %
5. taalmenno — 6,8 %

Waarom prompt-literatuur

Dat een AI-gerelateerd woord de Nederlandse top-5 domineert — naast prompt-literatuur staat ook algo-angst op de vierde plaats — is zichtbaar vanuit de media-agenda van 2025: grote uitgeverijen experimenteerden met AI-assistentie in hun redactieproces, literaire tijdschriften wijdden dubbelnummers aan de vraag wat „auteurschap“ nog is, en het PEN America-boek van Marieke Lucas Rijneveld van februari 2025 droeg uitdrukkelijk bij aan het debat.

„Prompt-literatuur is geen prijs voor de technologie; het is een prijs voor een culturele categorie. Sommige stemmers kozen het uit enthousiasme, anderen uit zorg — in beide gevallen erkent men dat dit een onmiskenbaar nieuwe vorm van produceren is waarover men dingen moet zeggen.“ Ton den Boon, hoofdredacteur Van Dale, op Radio 1, 17 januari 2026

Opmerkelijk is dat de tweede-plaats-winnaar schildpaddepressie een heel ander thema aanreikt: de gedeelde gemoedstoestand van wie in 2025 bleef proberen burn-out te vermijden door het tempo opzettelijk te vertragen — genaamd naar de inmiddels bekende meme van een schildpad die een bankje beklimt. Dat dit tegenover prompt-cultuur is gezet, vertelt iets over het jaar: men voelde tegelijk dat alles sneller moest en dat alles trager moest.

Waarom hitteakkoord

In Vlaanderen lag de nadruk elders. Het hitteakkoord verwijst naar het klimaat- en energieakkoord dat de Federale Regering op 24 juli 2025 sloot, midden in een hittegolf die de Belgische koning tot een zeldzame publieke oproep bracht. Het woord kreeg een ironische lading: een akkoord gesloten in de hitte van de dag, op de dag dat de hitte zelf haar noodzakelijkste argument was. Opmerkelijk: klimaatwissel (op de tweede plaats) refereert aan dezelfde context, maar dan vanuit boerenorganisaties die in najaar 2025 tegen onderdelen van het akkoord demonstreerden.

Uit de top-5 spreekt ook het Vlaamse politieke tumult: de boerenprotesten van oktober–november leidden tot boerenbond-blues, een samenstelling die in Limburgs-Brabantse media breed werd opgepikt. Voor de dialectkleuring van dit type samenstellingen verwijzen we naar onze dialectpagina.

Verschillen noord–zuid

Wie de twee top-5-lijsten naast elkaar legt, ziet een bekend patroon: Nederland stemt sneller op abstract-culturele samenstellingen (prompt-literatuur, bezinningseconomie, algo-angst), Vlaanderen op politiek-sociaal gewortelde woorden (hitteakkoord, boerenbond-blues, nog-veel-te-redden). Deze tendens, zichtbaar al sinds de vroege jaren 2010, wordt door commentatoren als Ludo Permentier (De Standaard) verklaard uit verschillende media-structuur: in Vlaanderen overheerst politieke berichtgeving, in Nederland cultureel-zakelijke.

Dat taalmenno op de vijfde Vlaamse plaats belandde (een samensteltje dat de persona-prediking van Menno ter Braak postuum aanhaalt) is een niche-keuze; het werd vooral voorgedragen door Vlaamse neerlandici, en zegt méér over de literair geïnformeerde stemmersgroep dan over het jaar 2025 als geheel. Tot slot bij de Vlaamse vijfde: dat nog-veel-te-redden met drie koppeltekens als één „woord“ werd toegelaten, toont hoe rekkelijk de categorie inmiddels is.

Lange lijst — een kleine greep

De redactie van Nederlandstalig selecteerde uit de lange lijsten van Van Dale en VRT NWS een aantal woorden die verdere aandacht verdienen:

• scrollverlamming — het onvermogen een sociaal-mediafeed los te laten, verwant aan doomscrollen.
• bouwstop-moeheid — een Nederlandse samenstelling rond de voortgaande bouwstop door stikstofkwesties.
• solidariteitspact — Vlaamse overheidsuitvinding; beide talen pikken het op.
• pensioenpath — hybride constructie uit Engels-Nederlands, kenmerkend voor Nederlands-Amsterdams zakelijk spraakgebruik.
• opwarmingsrouw — reeds op de 2023-longlist, teruggekeerd; niet meer frequent genoeg om op korte lijst te belanden maar wel op het radarscherm.
• GGD-moe — met een tussenhekje, een Nederlandse coinage uit de gezondheidszorgverslaggeving.
• kiesdrempelbreuk — een politiek getint VL-woord rond de hervorming van het Vlaamse kieskader.

Wat zegt dit over 2025

Woorden van het Jaar zijn geen enquête naar het jaar, maar een antropologische markering: ze laten zien waar het gedeelde bewustzijn in die twaalf maanden zijn nadruk legde. Twee patronen vallen op. Ten eerste: AI en klimaat — al twee jaar op rij de hoofdkandidaten — verhuizen van abstracties naar concretere, persoonlijkere samenstellingen. AI wordt prompt-literatuur; klimaat wordt hitteakkoord. Dat wijst op een mate van alledaagsheidsintegratie: de onderwerpen zijn niet meer exotisch genoeg om onder hun hoofdnaam te worden voorgedragen.

Ten tweede: meerdelige samenstellingen en stapelingen zijn ruim vertegenwoordigd (boerenbond-blues, schildpaddepressie, algo-angst). Dat is geen nieuwe tendens, maar versterkt zich. De Nederlandse taal produceert samenstellingen met hoge snelheid; wat opvalt is dat in 2025 zelfs de politieke woorden — hitteakkoord — die samenstellingslogica volgen. Voor de lexicografische onderhoudswerkzaamheden die dit impliceert, zie onze pagina over woordenschat en etymologie.

Redactie Nederlandstalig. Gepubliceerd op 20 januari 2026. Correcties via redactie@nederlandstalig.com.